| |
Treści kształcenia
Pojęcie treści kształcenia. Wymagania doboru treści
kształcenia. Pedagogiczne teorie doboru treści kształcenia i ich
charakterystyka. Krytyka dotychczasowych treści kształcenia.
Kierunki zmian w treściach kształcenia. Dokumenty określające treści
kształcenia.
Pojęcie treści kształcenia.
Treści kształcenia rozumiane są jako całokształt wiadomości,
umiejętności z różnych dziedzin rzeczywistości przewidziany do
realizacji w procesie kształcenia.
Treści kształcenia to:
• Ogół uporządkowanych wiadomości niezależnych od uczniów, czyli o
zobiektywizowanym znaczeniu
• Ogół sytuacji pedagogicznych nakierowanych na pożądane zmiany w
osobowości ucznia, które można określić jako zgodne z celami
kształcenia
• Ogół planowanych doświadczeń ucznia w szkole obejmujących zarówno
wiadomości jak i przeżycia.
Analizą treści kształcenia zajmuje się subdyscyplina dydaktyki zwana
ontodydaktyką
Wymagania doboru treści kształcenia.
Kryteria doboru treści kształcenia w ujęciu W. Okonia:
1) Wymagania związane z osobą uczącą się i rozwijającą się pod
wpływem edukacji – treści powinny być dostosowane do możliwości
ucznia (fizycznych, społecznych, psychicznych); należy uwzględniać
fazy rozwojowe dziecka i potrzeby rozwijającego się człowieka.
2) Wymagania związane ze zmieniającym się społeczeństwem – przy
doborze treści należy uwzględniać możliwości i potrzeby
społeczeństwa. Dziedziny, które powinny być uwzględnione przy
doborze treści kształcenia to m.in. ojczyzna i własny naród, inne
narody, życie społeczno – obywatelskie kraju, edukacja, praca
zawodowa, rodzina.
3) Wymagania związane z rozwojem kultury i nauki – treści
kształcenia w aspekcie kultury powinny uwzględniać: poznanie dóbr
kultury, wytwarzanie przez uczących się różnych wartości i
przeżywanie wartości.
Wymagania stawiane treściom kształcenia w ujęciu cz. Kupisiewicz:
- wymagania społeczne, zawodowe i kulturowe
Przygotowanie uczniów do (wybrane zakresy):
• Aktywnego udziału w życiu społecznym, zawodowym i kulturowym
• Odpowiedzialnego udziału w rządzeniu państwem
• Ponoszenie odpowiedzialności za sprawy publiczne
• Życia rodzinnego, wychowania dzieci
• Do współpracy z instytucjami opiekuńczo – wychowawczymi
• Wykonywania określonego zawodu
• Recepcji dóbr kultury, pomnażania tych dóbr
- wymagania naukowe – treści kształcenia powinny odpowiadać
wymaganiom nauki; programy nauczania nie mogą zawierać treści
niezgodnych z rzeczywistością lub przestarzałych w sensie naukowej
prawdy; systematyczna weryfikacja programów szkolnych i zawartych w
nich treści kształcenia
- wymagania psychologiczne – dostosowanie treści kształcenia do
psychofizycznych możliwości ucznia; wyróżnienie głównych okresów
rozwoju intelektualnego
• Młodszy wiek (6-11 lat)
• Wiek dorastania (12-15 lat)
• Wiek wczesnej młodości (15-18 lat)
- wymagania dydaktyczne – konieczność przestrzegania postulatów
systematyczności i korelacji; systematyczny układ treści – wykazuje
zgodność z logiką danej dyscypliny naukowej; korelacja przedmiotowa
– eksponowanie związków zachodzących pomiędzy przedmiotami
szkolnymi; korelacja przyczynowo – skutkowa – realizacja jednego
przedmiotu gwarantuje początek innego.
- określona koncepcja programowa (pedagogiczne teorie doboru treści
kształcenia)
Trzy układy treści kształcenia:
- liniowy – ważna jest systematyczność
- koncentryczny – powracamy do tego samego zagadnienia, ale w
rozszerzonym zakresie
- spiralny – cały czas poszerzamy wiedzę, ale powracamy do początku
Pedagogiczne teorie doboru treści kształcenia i ich
charakterystyka.
a) Materializm dydaktyczny (encyklopedyzm)
b) Formalizm dydaktyczny klasyczne
c) Utylitaryzm dydaktyczny
d) Teoria problemowo-kompleksowa
e) Strukturalizm
f) Egzemplaryzm współczesne
g) Materializm funkcjonalny
Ad a).
Główne założenia materializmu dydaktycznego (encyklopedyzmu):
• Najważniejszym zadaniem szkoły jest przekazanie uczniom jak
największej ilości wiadomości z różnych dziedzin nauki
• Encyklopedyści uważali, że proporcjonalnie do ilości przyswojonego
materiału przez ucznia rośnie stopień zrozumienia
• Umieszczenie dotychczasowych programach nauczania jak najwięcej
materiału ze swojej dyscypliny
Słabości i wady encyklopedyzmu:
- przeładowanie programów szkolnych
- niedostateczny stopień korelacji treści i kształcenia
- pośpiech i powierzchowność dotychczasowych realizacji treści
uczniowie są bierni
Ad b).
Główne założenia formalizmu dydaktycznego:
• Treści kształcenia to tylko środek służący do rozwijania zdolności
i zainteresowań poznawczych uczniów
• Cel szkoły to pogłębianie, rozszerzanie, uszlachetnianie właśnie
tych zdolności
• Do ich rozwijania najlepiej nadają się przedmioty instrumentalne,
czyli matematyka i języki
• Zwolennicy tej teorii: Heraklit, Schmidt
Słabości formalizmu dydaktycznego:
- eksponowanie podmiotowej strony kształcenia
- pomijanie przekazywania usystematyzowanej wiedzy dotychczasowych
świecie
- ignorowanie rozwijania umiejętności praktycznych
Ad c).
Główne założenia utylitaryzmu:
• Przedstawiciele: John Dewey, dotychczasowych. Kerschensteiner
• Kryterium doboru treści jest rekonstrukcja społecznych doświadczeń
ludzkości
• Szkoła winna być miniaturą życia społecznego, miejsca, które
przygotowuje do działalności praktycznej
• Układając program nauczania należy kierować się zasadami:
- problemowe podejście do treści kształcenia
- kształtowanie umiejętności praktycznych
- łączenie pracy z zabawą
- aktywizowanie uczniów
- włączanie uczniów dotychczasowych nurt życia środowiska lokalnego
Słabości utylitaryzmu dydaktycznego:
- nacisk na rozwój umiejętności i sprawności
- pomijanie przekazywania usystematyzowanej wiedzy dotychczasowych
świecie
- subiektywne kryteria doboru treści kształcenia.
Ad d).
Główne założenia teorii problemowo – kompleksowej:
• Twórca: B. Suchodolski
• Postuluje kompleksowe łączenie wiedzy z różnych dziedzin nauki
• Zamiast dotychczasowego układu informacyjno – systematycznego
należy wprowadzić problemowo – kompleksowy układ materiału
nauczania, tj., aby nie uczyć przedmiotów odrębnie, dotychczasowych
integrować ich treść
• Treści kształcenia powinny dotyczyć problemów współczesnego świata
• Przedmiotem działalności poznawczej uczniów należy uczynić
problemy, których rozwiązanie wymaga posłużenia się wiedzą z różnych
dziedzin
Ad e).
Główne założenia strukturalizmu:
Twórca: K. Sośnicki
• Włączenie do programów nauczania treści najważniejszych,
stanowiących trwały dorobek nauki i nawiązujące do jej najnowszych
osiągnięć
• Podział treści nauczania na „elementy podstawowe” (o trwałej
wartości kształcącej) i „elementy wtórne” (fakultatywne,
nadobowiązkowe).
Ad f).
Główne założenia egzemplaryzmu:
Twórcy: M. Dagenschein, popularyzator – Hans Schekert
• Konieczność bezwzględnej redukcji materiału nauczania, ale takiej,
aby nie doprowadziła do zubożenia procesu kształcenia
• Nauczanie paradygmatyczne – materiał nauczania ułożony
dotychczasowych sposób wzorcowy, ogniskowy (nie schematyczny)
• Zasada egzemplarycznego układu treści – wiedza przekazywana jest
przy pomocy egzemplarzy tematycznych, pewnych przykładów, które są
reprezentatywne dla danego tematu.
Ad g).
Główne założenia materializmu funkcjonalnego:
Twórca: W. Okoń:
• Podkreśla konieczność przekazywania uczniom dotychczasowych
procesie kształcenia wiedzy, jak i rozwijanie umiejętności
posługiwania się nią
• Założenie dotychczasowych trwałym związku poznania z działaniem
• Dotychczasowych materiałach nauczania należy eksponować „idee
przewodnie”
Krytyka dotychczasowych treści kształcenia.
1) Przestarzałość.
2) Werbalizm – w dokumentach są ujęte treści, które najlepiej
wykorzystać w przekazie werbalnym
3) Historyzm – najwięcej treści dotyczących przeszłości a mało
teraźniejszości i przyszłości
4) Addytywizm – dodawanie do dokumentów treści nowych, ale nie
eliminowanie przestarzałych treści, powoduje to przeciążenie
programów, na skutek niedostosowania się do wymagań naukowych
5) Uniformizm – jednolitość treści dla wszystkich uczniów
6) Dysharmonia – rozbieżność między stopniem trudności a
możliwościami uczniów.
7) Jednostronność – eksponowanie tylko jednej strony procesu
kształcenia
8) Akademizm – budowanie programów na wzór dyscypliny naukowej
9) Encyklopedyzm – w programach nauczania znajdują się treści
encyklopedyczne typu: „Wiem, że…”
10) Izolacjonizm – brak związku treści kształcenia z życiem
Kierunki zmian w treściach kształcenia
• Dobierać treści tak, aby pomagały uczniom w rozwoju
• Treści, które dostarczają wiedzy typu: „wiem, że, wiem jak i wiem
dlaczego”
• Zmiana proporcji między wiedzą o przeszłości, teraźniejszości i
przyszłości
• Tendencja do korelacji, koncentracji i integracji treści
• Podstawę doboru treści powinna stanowić koncepcja człowieka
innowacyjnego, nastawionego na poszukiwanie problemów w świecie i
ich rozwiązywanie
• Istotne zmiany w treściach kształcenia narzuca niepokój, jaki
wywołują negatywne zjawisko cywilizacji (wychowanie do życia w
pokoju, kształtowanie postaw tolerancji, zagrożenia ekologiczne).
Dokumenty określające treści kształcenia.
• Plany nauczania
• Programy nauczania
• Podstawy programowe
• Podręczniki
|
|
|
|
