| |
Metody kształcenia
Istota terminu „metoda kształcenia”. Kryteria doboru
metod kształcenia. Historyczny rozwój metod kształcenia. Wybrane
klasyfikacje metod. Charakterystyka klasycznych metod.
Istota terminu „metoda kształcenia”.
Metoda kształcenia wg W. Okonia:
Methodos – to po grecku droga, sposób postępowania. Stąd też metodą
kształcenia nazywamy systematycznie stosowany sposób pracy
nauczyciela z uczniami, umożliwiający osiąganie celów kształcenia,
inaczej jest to wypróbowany układ czynności nauczyciela i uczniów
realizowanych świadomie w celu spowodowania założonych zmian w
osobowości uczniów.
Kryteria doboru metod kształcenia.
- cele i zadania dydaktyczne, które mamy zrealizować w ciągu danej
lekcji lub jednostki metodycznej
- treści: charakterystyczne właściwości poszczególnych przedmiotów
nauczania
- wiek uczniów, faza ich rozwoju
- przygotowanie nauczyciela (przygotowanie metodyczne, jakie zna
metody nauczania)
- baza materialna szkoły (wyposażenie)
Historyczny rozwój metod kształcenia
- metody oparte na naśladownictwie
- metody słowne – dominowały w średniowieczu
+ m. akroamatyczne (monologowe) np. wykład
+ m. erotematyczne (dialogowe) np. pogadanka
- metody oglądowe – oparcie nauki szkolnej na obserwacji
rzeczywistości (J. A. Komeński, H. Pestalozzi)
- metody praktyczne – przełom XIX i XX wieku – organizowanie i
kierowanie działalnością praktyczną uczniów
Wybrane klasyfikacje metod
K. Sośnicki wyróżnia metody:
• Podające – sztuczne, uczeń przyswaja gotową wiedzę od nauczyciela
• Poszukujące – uczeń samodzielnie dochodzi do wiedzy poprzez
rozwiązywanie problemów
B. Nawroczyński wyróżnia metody:
- podające
- poszukujące
- laboratoryjne – poprzez doświadczenia uczeń dochodzi do nowej
wiedzy
Klasyfikacja wg Cz. Kupisiewicza:
• Metody oparte na obserwacji (oglądowe), do których zalicza pokaz i
pomiar
• Metody oparte na słowie (werbalne), do których zalicza pogadankę,
opis, opowiadanie, wykład, dyskusję, pracę z książką
• Metody oparte na działalności praktycznej uczniów, do których
zalicza metodę laboratoryjną i zajęć praktycznych
Klasyfikacja metod we W. Okonia:
• Metoda asymilacji wiedzy – pogadanka, wykład, dyskusja, praca z
książką, uczenie się programowe – uczniowie przyswajają gotową
wiedzę, podaną przez nauczyciela
• Metoda samodzielnego dochodzenia do wiedzy – klasyczna metoda
problemowa, metoda przypadków, metoda sytuacyjne, giełda pomysłów,
mikronauczanie, gry dydaktyczne
• Metody waloryzacyjne (eksponujące) – metody impresyjne i
ekspresyjne
• Metody praktyczne – metody ćwiczebne i realizacji zadań
wytwórczych.
Charakterystyka klasycznych metod
- metody oglądowe
- metody słowne
- metody praktyczne
POKAZ – to zespół czynności dydaktycznych nauczyciela, który polega
na demonstrowaniu przedmiotów, zjawisk, procesów, czynności przy
jednoczesnym, umiejętnym kierowaniu uwagi uczniów na ich istotne
cechy.
Pokaz może przybierać różną postać:
• Prezentacja naturalnych okazów w naturalnym środowisku
• Prezentacja naturalnych okazów w sztucznym środowisku
• Pomoce naukowe jako środki zastępcze – modele, obrazy (ruchome i
nieruchome)
• Wykresy, schematy, symbole
• Doświadczenia wykonywane przez nauczyciela
POMIAR – to czynności wykonywane bądź przez nauczyciela w postaci
pokazu, bądź bezpośrednio przez uczniów pracujących pod kierunkiem
nauczyciela, pozwalające określić ilościową stronę badanych rzeczy,
zjawisk i procesów za pomocą odpowiednich jednostek miar.
POGADANKA – polega na rozmowie nauczyciela z uczniami, przy czym
nauczyciel jest w tej rozmowie osobą kierującą.
Ze względu na funkcje dydaktyczne wyróżnia się 3 rodzaje pogadanki:
- wstępna – przygotowuje uczniów do pracy, wytwarza stan gotowości
- wprowadzająca nowy materiał – pogadanka heurystyczna przyjmuje
zazwyczaj postać procesu rozwiązywania różnych zagadnień
- syntetyzująca i utrwalająca oraz kontrolna – występuje prawie na
każdej lekcji, jak również na lekcjach syntetyzujących i
poświęconych kontroli wyników kształcenia.
DYSKUSJA – jest to wymiana zdań na jakiś temat, wspólne roztrząsanie
sprawy, rozmowa, dysputa
Dyskusja polega na wymianie poglądów na określony temat.
Warunkiem skutecznego dyskutowania jest przygotowanie uczniów w
sensie merytorycznym i formalnym
- przygotowanie merytoryczne – polega na wyposażeniu uczniów w
wiadomości niezbędne do prowadzenia dyskusji
- ważne jest opanowanie sztuki dyskutowania (umiejętność
formułowania problemów, pytań, prezentowania własnego punktu
widzenia w uzasadniony i logiczny sposób, operowanie argumentami dla
obalenia kontrowersyjnych poglądów)
WYKŁAD – służy do słownego przekazania określonych treści
kształcenia w postaci ciągłej, w przystępnej formie, w porządku
chronologicznym i logicznym
Podział wykładów:
- kursowe – ogólny przegląd danej dyscypliny w ujęciu syntetycznym
- monograficzne – przedstawienie wybranych problemów badawczych
W. Okoń biorąc za podstawę aktywność uczniów i sposób przekazu
treści wyróżnia:
• Wykład konwencjonalny – treść jest bezpośrednio przedstawiana
przez wykładowcę w gotowej do zapamiętania postaci
• Wykład problemowy – oparty na postawieniu jakiegoś zagadnienia i
ukazaniu dróg prowadzących do jego rozwiązania
• Wykład konwersatoryjny – w którym stopień aktywności uczniów jest
największy, wykład jest bowiem przeplatanką słów nauczyciela i
uczniów, wykonujących odpowiednie zadania lub ćwiczenia dla zdobycia
sprawności w stosowaniu przekazywanej wiedzy.
OPIS – w dydaktyce należy go rozumieć jako charakterystykę
przedmiotów, zjawisk, procesów a nawet osób.
- znajduje zastosowanie we wszystkich klasach (od szkoły podstawowej
do wyższej)
- opisowi towarzyszy pokaz opisywanego przedmiotu, co podnosi walory
kształcące
- aby opis pobudzał wyobraźnię uczniów, powinien być jasny i
zrozumiały, barwny, żywy i plastyczny.
OPOWIADANIE – polega na zaznajamianiu uczniów z określonymi
wydarzeniami w formie ich słownego opisu, na przedstawieniu
określonej akcji, która rozwija się w czasie.
- znajduje zastosowanie w klasach niższych szkoły podstawowej
-spełnia swoją funkcję dydaktyczną, gdy jest żywe, zwarte, obrazowe
i wywołuje w świadomości uczniów sytuacje, zdarzenia, postawy osób,
których dotyczy. Dobre opowiadanie pobudza uczucia słuchających i
trzyma w napięciu.
PRACA Z KSIĄŻKĄ – jest źródłem wiedzy, ponadto daje możliwość
utrwalenia, rozszerzenia i pogłębienia wiadomości, jak też wdraża do
opanowania metod i technik samokształcenia. Ważną umiejętnością jest
odpowiedni wybór książki oraz kolejne stadia lektury jak:
- wstępna orientacja (analiza tytułu i spisu treści)
- pobieżne przeglądanie
- lektura pogłębiona, połączona ze staranną analizą treści oraz
sporządzanie notatek.
METODA LABORATORYJNA – polega na samodzielnym przeprowadzaniu
eksperymentów przez uczniów tzn. na stwarzaniu sztucznych warunków
dla wywołania jakiegoś zjawiska po to, aby można było zbadać
przyczyny, przebieg i skutki jego występowania.
Może wystąpić w dwóch wersjach:
- tradycyjnej – nauczyciel gromadzi niezbędne pomoce oraz
odpowiednio przygotowuje lekcję, umożliwiając uczniom wykonanie
określonych eksperymentów
- problemowej – która polega na wdrażaniu uczniów do dostrzegania,
formułowania i rozwiązywania określonych problemów teoretycznych i
praktycznych.
METODA ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH – polega na wykonywaniu przez uczniów
różnorodnych zadań o charakterze praktycznym.
Zasięg stosowalności tej metody jest szeroki, np.:
- w zakresie matematyki – zajęcia miernicze, kreślarskie,
modelarskie
- w zakresie j. polskiego – wypracowania pisemne, prace redakcyjne,
drukarskie, zajęcia teatralne itp.
- w zakresie nauk przyrodniczych – prace graficzne, wytwarzanie
gazetek, prace produkcyjne w szkole, w domu, na działce, prace
społecznie użyteczne, itp.
|
|
|
|