| |
Aparatura terminologiczna
dydaktyki
Terminy:
Uczenie się. Nauczanie. Kształcenie. Samokształcenie.
Uczenie się - To proces
zamierzonego nabywania przez podmiot uczący się określonych
wiadomości, umiejętności i nawyków, dokonujący się w toku
bezpośredniego i pośredniego poznawania rzeczywistości. Zakładając,
że czynnikiem wyzwalającym ów proces są dostatecznie silne motywy
uczenia się, a jego rezultatem jest wzrost posiadanego zasobu wiedzy
i sprawności, wywierający wpływ na poglądy, przekonania,
postępowanie i ogólny rozwój jednostki.
ELEMENTY SKŁADOWE PROCESU UCZENIA SIĘ:
• Cechy – planowość, systematyczność, aktywność uczącego się
podmiotu, ukierunkowanie na wynik
• Przyczyny – dostatecznie silne motywy, np. chęć zaspokojenia
określonych potrzeb poznawczych
• Skutki – wiadomości, umiejętności i nawyki, które są podstawą
modyfikacji dotychczasowych form zachowania lub ukształtowania form
nowych.
• Podmiot – aktywny uczeń
• Przedmiot – rzeczywistość przyrodnicza, społeczna, techniczna,
kulturowa.
Analiza procesu uczenia się w świetle wybranych dyscyplin
naukowych:
FILOZOFIA (jako teoria poznania)
- proces uczenia się przebiega w 3 płaszczyznach:
• Zmysłowej – spostrzeganie
• Umysłowej – myślenie (różne operacje umysłowe)
• Praktycznej – przekształcanie rzeczywistości
SOCJOLOGIA
Uczenie się ma charakter społeczny (korzystanie z dorobku minionych
pokoleń, uczenie się od innych).
CYBERNETYKA (nauka o sterowaniu)
Nauczyciel steruje procesem uczenia się:
Uczenie się polega na:
• Przyjmowaniu informacji
• Przetwarzaniu ich
• Regulacji (kontrola, ocena, korekta)
PSYCHOLOGIA
Ujęcia terminu wg różnych teorii psychologicznych:
a) TEORIE ASOCJACYJNE – uczenie się polega na kojarzeniu bodźca i
reakcji, przyczyny i skutku itp.
• Apercepcjonizm (J. F. Herbart) – uczenie się to kojarzenie
wiadomości z wyobrażeniami o nich, kojarzenie nowych wiadomości ze
starymi
• Koneksjonizm (E. L. Thorndike) – uczenie się przebiega metodą prób
i błędów, procesem rządzą następujące prawa: prawo gotowości, prawo
ćwiczenia i prawo efektu.
• Odruchów warunkowych (J. P. Pawłow) – uczenie się polega na
powstawaniu odruchów.
b) TEORIE STRUKTURALNE – uczenie się rozumiane jako wnikanie w
strukturę materiału. Należy brać pod uwagę związki i zależności
między elementami struktury oraz związki między częścią i całością.
c) TEORIE FUNKCJONALNE – uczenie się przebiega wg schematu: zadanie
– wynik. Uczeniu się towarzyszą: odpowiednia motywacja i aktywność
podmiotu uczącego się.
Przedstawione teorie psychologiczne uczenia się mieszczą się w
nurcie koncepcji behawioralnych, które zakładają, że człowiek jest
istotą reaktywną, rozwija swą osobowość pod wpływem czynników
zewnętrznych, środowiskowych.
d) TEORIE DYNAMICZNE – upatrują istotę osobowości w działaniu „sił
napędowych” (popędów) aktywizujących człowieka i ukierunkowujących
jego zachowanie.
Na gruncie poznawanych koncepcji osobowości człowiek
charakteryzowany jest jako istota zdolna do świadomego sterowania
własnym rozwojem, kształtująca według przyjętych przez siebie
wartości i planów świat zewnętrzny i samą siebie.
PRAWIDŁOWOŚCI PROCESU UCZENIA SIĘ:
• Wielostronna aktywność (emocjonalna, intelektualna, sensoryczna,
motoryczna, werbalna)
• Celowość i świadomość
• Etapowość i regulacja
• Proces indywidualny i społeczny
RODZAJE UCZENIA SIĘ WG W. OKONIA:
- uczenie się przez przyswajanie
- uczenie się przez odkrywanie
- uczenie się przez przeżywanie
- uczenie się przez działanie
Nauczanie - Należy rozumieć jako celową, planową i
systematyczną pracę nauczyciela z uczniami.
Czesław Kupisiewicz:
Nauczanie to organizowanie uczenia i kierowanie uczeniem się
uczniów, ma ono doprowadzić do pożądanych wyników.
W zakres czynności nauczyciela wchodzą następujące czynności:
• Inspirowanie uczniów do uczenia się
• Planowanie
• Organizowanie
• Kierowanie
• Kontrola, ocena, korekta
RODZAJE NAUCZANIA:
• Nauczanie podające
• Nauczanie problemowe
• Nauczanie eksponujące
• Nauczanie praktyczne
Kształcenie - To ogół czynności nauczyciela i uczniów,
umożliwiających ludziom poznanie rzeczywistości, uczestnictwo w jej
kształtowaniu, a zarazem osiągnięcie możliwie wielostronnego rozwoju
sprawności, zdolności, uzdolnień, zainteresowań i zamiłowań,
przekonań i postaw.
Kształcenie zawodowe – nabywanie pożądanych kwalifikacji zawodowych
Kształcenie paralelne (równoległe) – człon systemu oświatowo –
wychowawczego obok systemu szkolnego (prasa, mass media itp.)
Kształcenie ustawiczne – ciągłe, permanentne; proces ciągłego
doskonalenia przez całe życie.
Wykształcenie – stan finalny (efekt) procesu kształcenia.
Samokształcenie - Nabywanie wykształcenia w toku działalności
własnej, której cle, treści, warunki i środki ustala sam podmiot.
|
|
|
|
